Kaba değerlendirme formu nasıl hazırlanır? BEP'te eğitsel performansa aktarma
Bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) hazırlanmadan önce öğrencinin neleri yapabildiğini, nerede desteğe ihtiyaç duyduğunu bilmek gerekir. Kaba değerlendirme formu bunun için kullanılan araçlardan biridir. Bu yazıda formun ne olduğunu, BEP sürecinin hangi aşamasında kullanıldığını, nasıl doldurulduğunu ve sonuçlarının BEP'teki eğitsel performans formuna nasıl aktarıldığını, Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün kılavuzuna dayanarak anlatıyoruz.
Kaba değerlendirme nedir?
Kaba değerlendirme, öğrencinin takip ettiği programdaki davranışları ya da kazanımları tek tek ele alıp her biri için öğrencinin bunu yapıp yapmadığını işaretlediğiniz informal bir değerlendirmedir. Amaç not vermek değil, öğrencinin hangi alanlarda güçlü olduğunu ve hangi alanlarda desteklenmesi gerektiğini görmektir.
Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı: Tüm Öğretmenler İçin Yol Haritası kılavuzu, eğitsel performans belirlenirken gözlem, görüşme, kaba değerlendirme formları, yazılı sınavlar, hata analizi, çalışma örneği analizi, ev ödevleri, çalışma kâğıtları ve ölçüt bağımlı ölçü aracı gibi informal araçlardan yararlanılabileceğini söyler. Kaba değerlendirme bunlardan yalnızca biridir; tek başına kullanılması zorunlu değildir.
BEP sürecinde nerede durur?
Kılavuz BEP hazırlama sürecini altı aşamada anlatır:
- öğrenci hakkında bilgi toplanması;
- eğitsel performansın değerlendirilmesi;
- öncelikli öğrenme ihtiyaçlarının belirlenmesi;
- her ihtiyaca yönelik uzun ve kısa dönemli amaçların belirlenmesi;
- amaçlara yönelik strateji ve kaynakların belirlenmesi;
- BEP'in değerlendirileceği tarihin belirlenmesi.
Kaba değerlendirme ikinci aşamanın aracıdır. Bu aşamanın sonucu, sonraki adımların hepsinin temelini oluşturur: kılavuz da eğitim planlamasında önce eğitsel performansın belirlenmesi, ardından buna göre amaçların oluşturulması ve sonra öğretimin planlanması gerektiğini vurgular.
Form nasıl hazırlanır ve doldurulur?
Kılavuzun EK-10'unda bir kaba değerlendirme formu örneği yer alır. Formun üst kısmında öğrencinin adı soyadı, numarası, sınıfı, uygulayıcı ve uygulama tarihi bulunur. Altında dersler ve öğrenme alanları başlık olarak sıralanır; örnekte Türkçe dersinde dinleme/izleme ve konuşma, matematikte doğal sayılarla toplama ve çıkarma işlemi vardır. Her başlığın altına programdaki ifadeler madde madde yazılır ve her madde için "Evet" ya da "Hayır" sütunu işaretlenir.
Hazırlarken şu noktalara dikkat edin:
- Maddeleri öğrencinin takip ettiği programdan alın. Kılavuz, performans düzeyi belirlenirken öğrencinin bulunduğu sınıf düzeyinin programını kullanma zorunluluğu olmadığını, öğrencinin performansına göre daha alt ya da üst düzeydeki programların da sürece katılabileceğini belirtir.
- Gözlenebilir ifadeler kullanın. Kılavuzdaki örneklerle: "Toplama işlemini anlar" yerine "İki basamaklı iki sayıyı toplar", "Günlük yaşam becerilerine sahiptir" yerine "Kimseden yardım almadan kıyafetini değiştirir". "Anlar, bilir, kavrar" yerine "söyler, yazar, gösterir" gibi fiiller seçin.
- Tek araca bağlı kalmayın. Formdaki işaretleri gözlem, görüşme ve çalışma örnekleriyle destekleyin.
Sonuçlar BEP'e nasıl aktarılır?
Kılavuzdaki BEP dosyası örneklerinde EK-1'in ikinci bölümü Eğitsel Performans Formudur. Formda öğrencinin gelişim öyküsü, gelişim alanları ya da dersler ve her biri için "performans düzeyi" bölümü bulunur. Formun notunda, öğrencinin takip ettiği program esas alınarak, güçlü yanlarını ve yıl içinde geliştirmesi beklenen alanlara ilişkin amaçları belirlemek için informal araçlarla (gözlem, görüşme, kaba değerlendirme formları, yazılı sınavlar vb.) doldurulması gerektiği yazılıdır.
Aktarım şöyle yapılır: kaba değerlendirmede "Evet" işaretlediğiniz maddeler, öğrencinin o derste ya da alanda yapabildiklerini anlatan performans düzeyi cümlelerine dönüşür. "Hayır" işaretlediğiniz maddeler ise desteklenmesi gereken alanları gösterir; üçüncü aşamada bunların arasından öncelikli öğrenme ihtiyaçları seçilir ve amaçlar bu ihtiyaçlara göre yazılır. Kılavuzdaki lise örneğinde bir dersin performans düzeyi, öğrencinin bildiklerini ve yapabildiklerini sıralayan cümlelerle yazılmış; öteki dersler için de kaba değerlendirme ve informal araçlarla öğrencinin akranlarıyla aynı performansa sahip olduğu görüldüğü not edilmiştir.
BEP'i kim hazırlar?
Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'ne (Resmî Gazete, 7 Temmuz 2018, sayı 30471) göre okulda BEP hazırlamak için BEP geliştirme birimi oluşturulur. Birim; okul müdürü veya görevlendireceği müdür yardımcısının başkanlığında rehberlik öğretmeni, öğrencinin sınıf öğretmeni, dersini okutan alan öğretmenleri, veli ve öğrenciden oluşur. Kaba değerlendirme sonuçları bu birimin önüne gelen en somut bilgilerden biridir. BEP geliştirme biriminin görevleri ve dosyanın bölümleri için BEP nasıl hazırlanır? yazımıza bakabilirsiniz.
Kaba değerlendirme ne zaman yapılır?
Kılavuza göre BEP genellikle bir eğitim öğretim yılı için hazırlanır, ancak öğrencinin özel eğitim ihtiyacı belirlendikten sonra yılın herhangi bir zamanında da hazırlanabilir ve mümkün olduğunca erken hazırlanmalıdır. Kaba değerlendirme BEP'in amaçları yazılmadan önce yapılır. Kılavuzda kaba değerlendirme için ayrıca bir tarih ya da süre belirtilmemiştir.
Formu her ders için ayrı mı doldurmalıyım?
Kılavuzdaki örnek form tek bir öğrenci için birden çok dersi aynı belgede toplar. Eğitsel performans formunun notu da gelişim alanlarının ve derslerin öğrencinin gelişim düzeyine ve bireysel ihtiyaçlarına göre düzenlenebileceğini söyler. Önemli olan, BEP'te amaç yazacağınız her ders ya da alan için öğrencinin performansını gösteren bir veri bulunmasıdır.
Plan Kolay'da kaba değerlendirme
Plan Kolay'ın Kaba Değerlendirme ekranında önce değerlendirme alanını seçer, öğretmen ve öğrenci bilgilerini girer, ardından sınıf düzeyini seçip açılan maddeleri tek tek "Evet" ya da "Hayır" olarak işaretlersiniz. Ekran her bölüm için kısa bir özet gösterir. Formu önizleyip Word olarak indirebilirsiniz; PDF çıktısı Premium üyelere açıktır.